annonse

«Tjøtteinen»

Mimrar
Mimrar: Det gjekk ikkje nokon stor platearbeidar tapt då eg konverterte til pedagogikken, det er 100 prosent sikkert – men pedagogen, dramatikaren og forfattaren har nok likevel, indirekte, drege vekslar på ei mangslungen erfaring frå industrien, skriv Per Jan Ingebrigtsen, som fekk inspirasjon då han las Oddbjørn Kvålsvold sitt innlegg om «gamle Tjøtteinen» i sogelagsspalto sist måndag. (Foto: Arkiv)

Det var i dei dagar då namnet på Tjøtteinen vart skriven med T som første bokstav, og ikkje med K.

  • Meiningar

Det var i dei dagar då bakkane låg innbydande grøne, kyr beita på Heio og på Bjarnebakkjen, og sauer mekra i solhadlene ned mot Tjøtteinen, der dei la frå seg svarte dropsliknande perler som ukjurne gutungar samla opp i tomme IFA-øskjer og gav til forbipasserande godt vaksne damer.

Det var i dei dagar då ein måtte vakta seg vel for den brune folkevonde Langeland-hesten som gjekk fritt omkring i Hansaskogen, ein skog som dufta av eføy, tusenfryd, liljekonvall og slyngplanter, som kveila seg rundt stammene på svære kristtornbuskar og kastanjetre.

Det var i dei dagar då far min, som var første skipsrøyrleggjar på Tjøtteinen, og seinare røyrleggjarformann i meir enn tretti år, kom heim med silderisp på støvlane, for skipsbygging var enno ei lita sidenæring til sildolje og sildemjøl, dette raudbrune pulveret som under produksjonen gav frå seg ein stank som sette seg i einkvar klesvask som hang ute på snorene, heilt opp til Fjellgardane, om brisen kom frå sør.

I dei dagar var det få eller ingen som klaga på ein dunst, som frå tid til annan kunne riva litt i nasen, for dette var dunsten av arbeid, velferd og pengar frå verksemda Theodor Onarheim hadde starta opp i 1919, og som overlevde både konkurs, magre trettital og 2. verdskrig – og som skulle verta kimen til eit av Europas største skipsverft, der lite arbeid gjekk lydlaust for seg. Tvert om: Det kvasse slaget frå sleggja som slo spantet inntil ein kritstrek, kunne sommarsdagen lett høyrast av oss ungar når me bada i Landåsvatnet.

Sildoljefabrikken levde lenge side om side med den veksande skipsindustrien, og med godt minne frå tidlege barneår, kan eg hugsa at eg var med far min inne på industriområdet, og eg kan levande sjå for meg gamle Jon Bjelland, pilande av garde med hundre-kilo-sekkar med sildemjøl på ryggen, og det trass i han ikkje kunne ha vore stort meir enn 160 cm høg!

I dei dagar kom folk frå heile landet for å slå seg ned i Nedre og Øvre Hageby, Øvre Bjelland og Høyland med Heio, og etter kvart som det kom til å skorta på nærliggjande tomter, slo dei seg ned i så fjerntliggjande strøk som Skotteberg og Lønningsåsen. Og innflyttarane, som opphavleg gjerne var småbrukarar, fiskarar og sjøfolk, vart til dyktige skipsbyggjarar som var stolte over yrket sitt. Med sleggje, spett, varmebend og sveisetang som reiskap, utførte dei jobben med urmakarpresisjon. At det støya, var det ingen som brydde seg om. Det var støyen dei levde av. Og slik vaks tankskipa fram, båtar så uhorveleg store at ein kunne leggja tre fotballgrasbanar, i full storleik, etter kvarandre utover dekk.

Eg valde å verta lærling i platearbeid, skipsbygging – og der ifrå stammar nok den lidenskaplege sansen min for Heavy Metal … Det var hausten 1963. Og det var noko seremonielt over det å stå inne på bufferverkstaden hos formann Arthur Ottesen, og ta på seg kjeledress, hanskar og hjelm, den aller første gongen.

Lærlingane vart flytta frå verkstadområde til verkstadområde for å få ei god og variert opplæring. I den store tørrdokken føregjekk sjølve legoklosse-arbeidet, der modular, med millimeters presisjon, vart sydde saman til skip. Eg fekk eit spesielt forhold til den 93200 tonn store Reksten-tankaren, «Julian», for det var eg som sat høgt oppe på eit stillas, framme i baugen, og tjørna namnet.

I plateverkstad 2 var det produksjon av sukkerpresser, og til dei høyrde nokre enorme skruar, utstyrde med tilsvarande svære vengjer. Ein dag oppdaga fagarbeidaren eg jobba med, som var ein sindige kar, at øvste vengje var kommen litt i ulage.

– Eg fiksar det, ropa eg, og klatra oppover skrueskaftet, som hang fritt i ei kran. Og før hin fekk reagera, dalva eg til med sleggja – og bomma! Det vart verdsrekord i sleggjekast med dobbel skru, der sleggjekastaren flaug gjennom lufta, hengande etter skaftet. For sleggjeskaftet kunne eg ikkje sleppa, utan å risikera at andre fekk sleggja i hovudet.

Eg kom frå rekordkastet med berre nokre få skrammer på kne og olboge, men arbeidskameraten, som skoda det heile nede frå manesjen, trudde at eg, der og då, kom til å ta kvelden. Seinast i sommar slo me av ein prat, og då minna han meg på «sleggje-stuntet» eg ufrivillig gjorde for fleire og femti år sidan.

Det gjekk ikkje nokon stor platearbeidar tapt då eg konverterte til pedagogikken, det er 100 % sikkert – men pedagogen, dramatikaren og forfattaren har nok likevel, indirekte, drege vekslar på ei mangslungen erfaring frå industrien.

Alt endrar seg med tida. Slik er det, og slik har det alltid vore. Frå silderisp på støvlane til supertankarar – og der ifrå over til enorme plattform-produksjonar. Men skal me ha von om å hindra ein global miljøkatastrofe, må me auka tempoet i å fasa ut fossilt brensel. Her har me alle eit ansvar, utan omsyn til kvar me bur på kloden. Difor må me også her lokalt, ønska alle tiltak som peikar mot ei grønare framtid, velkommen, slik at kommande generasjonar kan fortelja borna sine:

Det var i dei dagar då menneskeslekta tok ansvar for den kloden alt levande er avhengig av …

Per Jan Ingebrigtsen

Klikk for å sjå kommentarar ()

Her kan du fritt koma med synspunkt og informasjon. Me krev fullt navn. Då blir det meir interessant for andre å lesa det du skriv. Trakassering, truslar, hatske meldingar eller reklame er ikkje godteke på sunnhordland.no. Falske profiler blir utestengde. Ver sakleg og vis respekt når du kommenterer.

Vil du ha nyheitsbrev frå Sunnhordland?

* må fyllast ut