Å vera gammal i Stord kommune

Min kritikk går til dei med makt, vilje og kapital nok til å auka livskvaliteten til både tilsette og bebuarar, skriv Kari Yttredal.

Som 18-åring fekk eg sommarjobb på ein sjukeheim i kommunen vår. Eg la straks merke til alle dei einsame eldre som berre sat der og tvinna tommeltottane sine. Dei vart lite stimulerte med andre ting. Dei tilsette sprang for det meste, og det var lita tid til å setja seg ned saman med dei eldre. Det var ei dame der som kvar dag låg i senga si. Heile dagen. Ofte høyrde eg ho ropa «mamma». Eg var litt nervøs for denne dama. Ho låg jo der medan eg vaska rommet hennar. Eg vart etter kvart tryggare i jobben min og tok ein dag eit bilete ned frå veggen hennar. Eg gjekk bort til ho og spurde om ho var ein av dei som var på biletet. Ho peika på seg sjølv å svara, «Der er eg!». Det at ho kunne snakka overraska meg mest. Eg hadde jo berre høyrt ho ropa på mamma.

Så då tenkjer eg … korleis hadde eg enda opp om nokon plasserte meg i eit rom på ein institusjon med kvite vegger og kvitkledde menneske som gjerne ville, men aldri hadde tid til å gje meg omsorg? Utanfor rommet møtte eg menneske i rullestolar som ikkje sa noko. Radioen stod på, men det var mest skurring eg høyrde. Det var ingen der som forventa noko av meg, ingen som lenger trengde meg. Eg fekk ikkje bruka hendene mine til noko. Ja, korleis hadde eg blitt om det var eg som sat der totalt understimulert? Eg ville nok blitt tutlete etter ei stund, eg òg - og innimellom mine klare stunder hadde eg nok lurt på kva som var meininga med livet.

Det hjelpte lite å gå til styraren på sjukeheimen og høyra om det var mogelegheit for å tilsetja nokon i full stilling som berre kunne bruka tida si til å vera saman med dei einskilde eldre. Svaret vart at det ville bli for kostbart.

Fleire år seinare var det mormora mi sin tur til å flytta på aldersheim. Ho var alltid så fin i tøyet mormor, og nøye på korleis ho såg ut. Fleire gonger sa ho til meg at om ho ein gong vart tutlete og måtte flytta på aldersheim, så måtte eg lova ho at ho alltid skulle vera rein i tøyet. Ho skulle ikkje sitja der med flekk på blusen. Dette hugsa eg ein 2. juledag på ettermiddagen. Blusen ho hadde på var kommen flekk på etter middagen. Eg sa me kunne byta til den fine lilla ho fekk julekvelden. Då det var gjort var mormor i sitt sinn klar til frukost sjølv om ho skulle til kvelds. Det skuldast nok rutinane som sa at påkledning skjedde berre om morgonen.

«Alle veit at ein tar ikkje utdanning innan helse og omsorg om ein ikkje er glad i menneske. Difor er det nok mange som går heim og føler dei skulle gjort så mykje meir for den einskilde», skriv Kari Yttredal. Foto: Henrik Mundal Andreassen

Mi flittige mormor visna snart bort. Det var vondt å vera hos ho på fleire måtar. Det var noko med sjukeheimen som gjorde at eg grua meg til kvart besøk. Dei sat der alle som for 20 år tilbake, då eg hadde sommarjobb. I kvar sin rullestol eller stol. Nokon jobba flittig med fingrane sine. Det var ikkje noko anna der som dei kunne bruka dei til. Nokon var meir kreative å putla med teppet sitt som dei hadde fått over beina. Desse hendene hadde nok mange gonger forma det vakraste handarbeid.

Ein fin gitar hang på veggen. Eit svart, blankt piano med loket på stod borte i eit hjørne. Eg likte å tenkja at det ofte var musikk og dans der. Kanskje var det ungar på besøk frå skular og barnehagar som song og spela teater for dei eldre.

Eg har vore innom i 2021. I vår nye aldersheim. Med fin utsikt ned mot Leirvik. Eg såg ingen fargerike vegger. Dei var institusjonsprega. Der sat dei eldre i rullestolane sine. Ein bamse i hendene sine hadde dei fått. Det kan jo følast trygt for nokon ... .

Alle veit at ein tar ikkje utdanning innan helse og omsorg om ein ikkje er glad i menneske. Difor er det nok mange som går heim og føler dei skulle gjort så mykje meir for den einskilde. Dei skulle hatt dobbel løn og dobbelt så mange kollegaer, dei som arbeider der.

Dette er langt frå kritikk til dei tilsette. Dei gjer så godt dei kan. Min kritikk går til dei med makt, vilje og kapital nok til å auka livskvaliteten til både tilsette og bebuarar. Dei er så synlege desse maktpersonane når dei pratar om Hordfast, flyplassen, motorvegar og store bygg. Det er kanskje berre desse synlege, store avtrykka dei meiner er viktige og som står for utvikling, men er dette eigentleg det som er viktigast i vårt samfunn no? Treng me ikkje noko meir? Eg synest me må tenkja over dette i ei tid der me kvar dag får signal om heller å stoppa litt opp.

Kva om det store dei etterlet seg vert å ta vare på innbyggjarane i kommunen? Med det meiner eg alle. Det kjennest som om nokre menneske ikkje har så stor verdi hos dei med makt. Eg skulle ynskja me var fleire som våga å sei ifrå. Me har alle eit ansvar. Pride lærer oss om likeverd, og ingen nektar vel på at likeverd er ein av våre viktigaste verdiar. Alle skal vera med. Ikkje minst dei eldre. Om me er «heldige» treng dei fleste av oss ekstra omsorg på slutten av livet. For mange av oss er det sjukeheimen me må lita på for å få den omsorga, slik at me også på slutten kan kjenna oss trygge og at det er godt å leva.

Artikkelen held fram under annonsen.

Kari Yttredal